1. Druk diplomatiek verkeer, voor en tégen de vrede

26 januari 1934: vriendschaps- en niet-aanvalsverklaring tussen Polen en Duitsland

25 juli 1934: Moordaanslag op Dolfuss (Oostenrijk)

7 juni 1933: Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Italië, sluiten het Vierlandenpact: een soort nieuw Europees directorium

Vanaf maart 1933 neemt de Sovjet-Unie verschillende diplomatieke vredesinitiatieven

November 1933 tot oktober 1934: poging tot een «Oostenpact»

Hitlers eerste overwinning: de herovering van Saarland op 13 januari 1935

Op 16 maart 1934 voert Hitler de algemene dienstplicht in

29 maart 1934: de Sovjetregering stelt een «pan-Europese conferentie» voor

11 april 1935: de conferentie van Stresa | FR GB IT

18 juni 1935: Brits-Duits vlootakkoord

29 maart 1935: Sovjetregering stelt driepartijenpact van wederzijdse bijstand voor tussen USSR + FR + CZ

4. Maart 1935: Bezetting van het Rijnland = de eerste Blitzkrieg

België haalt hazentruc uit: uitroeping van de «onafhankelijkheid»

6. Japanse expansie in het Verre Oosten

Op 25 november 1936 sluiten Duitsland en Japan het Anti-Kominternpact

De yankees (onder Roosevelt) verkopen massaal wapens aan Japan dat in oorlog is tegen China en de Sovjet-Unie

De Sovjet-Unie levert wapens aan China

• Oostenrijk en Hongarije schurken zich aan tegen het fascistische Italië

9. De Anschluss van Oostenrijk

Voetnoten

Op 26 januari 1934 zorgt Hitler voor een verrassing. Hij maakt een vriendschaps- en niet-aanvalsverklaring bekend tussen Polen en Duitsland.
    Pilsudski heeft in Polen een regime geïnstalleerd dat we rustig fascistisch mogen noemen. Het anti-Duitse nationalisme blijft echter levendig en dat is zeker een reden waarom de voorbereiding van dit pact in het grootste geheim is verlopen. Een andere reden is het Poolse bondgenootschap met Frankrijk. Hitler behaalt een eerste diplomatieke overwinning: hij kan een schakel doorknippen in het netwerk van de Franse bondgenootschappen in Midden- en Oost-Europa die bedoeld zijn om Duitsland -- én de Sovjet-Unie -- onder controle te houden. Maar daarmee maakt hij het ook een stuk gemakkelijker voor de Fransen in te gaan op nieuwe Sovjetpogingen tot toenadering.
    De Duits-Poolse verklaring heeft ook een verdovende rol. De vredesdemagogie van Hitler, die zeer bloemrijk en overvloedig is tijdens de eerste maanden van zijn bewind, lijkt in realiteit te worden omgezet. Hitler heeft rust nodig op de internationale scène. Zolang Duitsland zijn militaire macht niet minimaal heeft opgebouwd kan er nog niet veel aan machtspolitiek gedaan worden. De Duitse herbewapening en militarisering wordt wél razendsnel doorgevoerd. Het zal snel gedaan zijn met de rust! Hitler wil trouwens alleen maar een «verklaring» en geen pact met Polen. «Het is gemakkelijker achteraf een «verklaring» te schenden.» [1] Enkele weken later zal Hitler verklaren:

«Alle akkoorden met Polen hebben slechts een voorlopig karakter. Ik denk er geen ogenblik aan ernstig met de Polen overeen te komen. Ik heb Polen slechts nodig zo lang ik in het Westen kan bedreigd worden.» [2]

De wolkjes uit de nazi-vredespijp trekken snel weg. Op 25 juli 1934 op de middag trekt een groep van 154 Duitse S.S.'ers, verkleed in uniformen van Oostenrijkse soldaten, het paleis van kanselier Dolfuss in Wenen binnen en vermoordt hem. Een ander groepje nazi's bezet het radiostation in de buurt en kondigt aan dat Dolfuss ontslag heeft genomen. De putsch mislukt -- Hitler heeft blijkbaar nooit geluk in zijn eerste «grootse» pogingen -- door tussenkomst van het Oostenrijkse leger. Berlijn heeft al een communiqué klaarliggen waarin het zich verheugde over de val van Dolfuss en het Groot-Duitsland uitriep door aansluiting van Oostenrijk.
    De historie is interessant omdat hier drie fascistische regimes in onderlinge strijd staan. Dolfuss is de leider van wat het austrofascisme wordt genoemd, een eigen versie van het nazisme maar met en sterk clericaal accent en nationalistisch gestoeld, tegen de groot-Duitse gedachte.
    In februari 1933 breekt in Wenen een gewapende opstand uit van de socialistische Schutzbund en de communisten. Het leger, onder de leiding van Schussnigg zet artillerie in. Er vallen 374 doden en 13.000 opstandelingen worden in concentratiekampen opgesloten. Op 4 maart 1933 schaft Dolfuss het parlement af en regeert voortaan als dictator, per decreet.
De Duitse nazi's zijn echter al maanden bezig hun eigen troepen in Oostenrijk te organiseren en te bewapenen.
    Het derde soort fascisme dat meespeelt in Oostenrijk is het Italiaanse. Dat beschouwt de Donaulanden (Oostenrijk, Hongarije, Joegoslavië) als zijn Europese hinterland. [3] Enkele weken voor de mislukte putsch in Wenen, belooft Hitler nog in Venetië aan zijn Italiaanse collega zich niet te zullen moeien met Oostenrijk. Als hij het nieuws van de putsch verneemt stuurt Mussolini toch vier divisies naar de Brennerpas.
    Het is von Papen, door Hitler naar Wenen gestuurd om orde op zaken te stellen, die uitroept: «Dit is een nieuw Sarajevo!» Er hangt opnieuw oorlog in de lucht in Europa.
 
 

7 juni 1933: Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Italië, sluiten het Vierlandenpact: een soort nieuw Europees directorium

|Top

Mussolini lanceert op 18 maart 1933 het voorstel om met de vier grote Europese mogendheden, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Italië, een soort nieuw Europees directorium op te richten. Het is de uitdrukkelijke bedoeling het verdrag van Versailles en de kaart van Europa te herzien. Duitsland is happig en zegt onmiddellijk toe. Macdonald staat positief. In Frankrijk is men verdeeld; de idee Europa en de kolonies onder de groten te herverdelen valt niet slecht, maar er komt groot protest tegen dit Vierlandenpact vanwege Frankrijks bondgenoten. Alle kleine landen in de Balken en Midden-Europa, België en Finland protesteren. Polen is kwaad omdat het niet bij de «groten» gerekend wordt en uitgesloten is. Het pact wordt toch -- onder Franse druk gewijzigd -- ondertekend in Rome op 7 juni 1933. Als het Franse parlement weigert het pact te ratificeren, schrijft Mussolini op 31 december: «Bij gebrek aan een Vierlandenpact, is het zijne majesteit het kanon dat zal moeten spreken.» [4]
 
 

Vanaf maart 1933 neemt de Sovjet-Unie verschillende diplomatieke vredesinitiatieven

|Top

Op 19 maart 1933 stelt Litvinov Polen voor een conferentie bijeen te roepen van de Sovjet-Unie en haar grensstaten. Bedoeling is een conventie te ondertekenen waarin oorlog die via provocatie wordt uitgelokt ook als agressie wordt veroordeeld. [5] De Poolse regering weigert. Wanneer al die landen in juni in Londen bijeen zijn voor een economische conferentie, legt Litvinov opnieuw zijn voorstel voor. Omwille van de onrust die het Vierlandenpact veroorzaakt worden ook niet-grensstaten van de USSR uitgenodigd te tekenen: Litouwen, Tsjechoslovakije en Joegoslavië. Het is opnieuw de Poolse delegatie die al het mogelijke doet om de zaak te dwarsbomen. Uiteindelijk zal in juli 1934 toch een hele rij van die landen de conventie ondertekenen. [6] Het is het eerste belangrijke succes van de nieuwe Sovjetdiplomatie in Europa en een rechtstreeks antwoord op het Vierlandenpact.
    Op 28 maart 1934 stelt de Sovjet-Unie Berlijn voor gezamenlijk een protocol te ondertekenen waarin ze verklaren zich te onthouden van elke directe of indirecte inmenging in de Baltische staten. Duitsland weigert. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken verduidelijkt in een nota aan zijn ambassadeur in Moskou:

«dat het afsluiten van om het even welk politiek akkoord met de Sovjet-Unie over de landen ten Oosten van Duitsland, de «Ostpolitik» van alle vrijheid zou beroven, wat onoverzienbare gevolgen zou kunnen hebben.» [7]

Paul-Boncour, de Franse minister van Buitenlandse Zaken stelt in november 1933 de Sovjet-Unie voor hun niet-aanvalspact van 1932 uit te breiden tot een bijstandspact. Litvinov is akkoord maar wil dergelijk pact niet tot de twee landen te beperken.

«De USSR heeft geen bezwaren tegen het afsluiten van een regionaal akkoord, binnen het kader van de Volkenbond, ter verdediging tegen een Duitse agressie. De USSR gaat akkoord dat zo'n pact zou getekend worden door België, Tsjechoslovakije, Polen, Litouwen, Letland, Estland en Finland of door sommige van die landen, maar ziet het als onontbeerlijk dat het ondertekend wordt door Frankrijk en Polen.» [8]

2. Het naziregime wordt volwassen
 

Hitlers eerste overwinning: de herovering van Saarland op 13 januari 1935

|Top

De herovering van Saarland wordt Hitlers eerste overwinning. Tot 1933 was de grote meerderheid van de bevolking in Saarland voor een hereniging met Duitsland. Met Hitler aan de macht komt er twijfel en verandering in de stemming. 72% van de bevolking is katholiek en de nazi's voeren een uitgesproken antikatholieke politiek. Socialisten en communisten weten wat hen te wachten staat in het Derde Rijk.
    In Versailles was voorzien dat een referendum in januari 1935 defenitief zou beslissen over het statuut van Saarland. Een kleine minderheid is voor de terugkeer naar Frankrijk, maar steeds meer stemmen gaan op om het status quo te behouden: rechtstreeks onder het bestuur van de Volkenbond. In 1932 behaalt de NSDAP er 2 zetels van de 30. Vanaf 1933 organiseren de nazi's grootse campagnes: speciale treinen worden ingelegd om gratis Duitsland te bezoeken; omgekeerd worden er voor nazimanifestaties in Saarland duizenden nazi's uit Duitsland aangevoerd.
    De Volkenbond heeft de mogelijkheid het referendum af te gelasten en de bestaande toestand te behouden. Laval verklaart echter in november 1934: «Saarland is geen oorlog tussen Frankrijk en Duitsland waard.» [11] Hij ondertekent een akkoord waardoor de volledige vrije hand wordt gegeven aan de Duitsers om propaganda te maken in Saarland. [12]. Hitler laat geen twijfel bestaan over zijn bedoelingen: «Duitsland zal nooit verzaken aan Saarland en Saarland niet aan Duitsland.»[13] Op 13 januari 1935 gaat het referendum door: 91 % stemt voor aansluiting bij Duitsland.
 
 

Op 16 maart 1934 voert Hitler de algemene dienstplicht in

|Top

Op 16 maart 1934 vaardigt Hitler een wet uit waarbij de algemene dienstplicht wordt ingevoerd en de legersterkte in vredestijd op 12 corpsen en 36 divisies wordt vastgelegd: ongeveer 500.000 man. In Berlijn is het de dag daarop groot feest om de definitieve vernietiging van het verdrag van Versailles te vieren.
    In Frankrijk weigert Laval zelfs uit protest de ambassadeur uit Berlijn terug te roepen. In Londen is de eerste zorg, de vraag aan Hitler of het voorziene bezoek aan Berlijn, van Eden, de minister van Buitenlandse Zaken, nu nog kan doorgaan.
 
 

29 maart 1934: de Sovjetregering stelt een «pan-Europese conferentie» voor

|Top

Op 29 maart 1934 is Eden in Moskou. De Sovjetregering stelt hem voor een pan-Europese conferentie bijeen te roepen, met alle landen, dus ook met Duitsland, om tot een algemeen niet-aanvalspact te komen. Litvinov argumenteert:

«Het zou voorbarig zijn nu te zeggen in welke richting Duitsland voor het eerst zal toeslaan. Het is mogelijk en zelfs waarschijnlijk dat de eerste slag niet tegen de USSR zal gericht zijn. Duitsland is de lessen uit de geschiedenis niet vergeten: als men erin slaagt ons land binnen te dringen is het niet zo gemakkelijk er te blijven of om er ongedeerd weer uit te geraken. Als Hitler nu de expansie naar het Oosten voorop zet, wil hij daarmee de westerse landen verleiden en van hen de zegen krijgen over zijn herbewapening. Maar eenmaal die bewapening op het gewenste peil zal gekomen zijn, zou het wel eens kunnen dat de kanonnen in een heel andere richting vuren.» [14]

Op 11 april 1935 komen de Franse en Britse leiders met Mussolini bijeen in Stresa. Het opzet is een gemeenschappelijke houding te bepalen op de volgende Volkenbondvergadering tegenover de Duitse schending van het verdrag van Versailles. Frankrijk wil een resolutie laten goedkeuren waarin verklaard wordt dat een «volgende» schending met sancties zal bestraft worden. Mussolini vindt dat dit «nog het minste is wat men kan doen» en wil concrete afspraken in verband met Oostenrijk.
    Léon Noël, secretaris van de Franse premier Flandin, geeft een levendig beeld van deze conferentie. Macdonald treedt er op als verdediger van het standpunt van Hitler. Over de dreigementen die deze tegenover Litouwen heeft geuit in verband met Klaipèda (Memel), zegt Macdonald:

«Het fruit rijpt. Hitler hoeft zelfs aan de boom niet te schudden. Het is een ernstige situatie, maar men moet ze als realist bekijken.»

«De dag dat het fruit zal gevallen zijn zal Duitsland tachtig miljoen inwoners tellen. Dan zal het ook andere fruit doen vallen.» [15]

Op 30 maart 1935 is Eden op bezoek bij Hitler. Hij stelt een akkoord voor in verband met de sterkte van beide vloten. Op 4 juni beginnen hierover geheime onderhandelingen en op 18 juni wordt een Brits-Duits vlootakkoord getekend. Duitsland mag een vloot uitbouwen die 35 % van de Britse capaciteit heeft en evenveel duikboten als Groot-Brittannië. Met de mogelijkheden van de Duitse scheepswerven op dat ogenblik, zelfs maximaal benut, betekent dit 10 à 12 jaar werken om dit niveau te behalen. Wanneer in 1940 de oorlog met Groot-Brittanië begint, is Duitsland nog niet aan de helft van wat het mocht hebben. [16]
    De Britten weigeren aan de Franse regering bekend te maken over welk type van schepen en om hoeveel het precies gaat. Dit akkoord is een flagrante schending van het verdrag van Versailles en in de feiten een aanmoediging tot herbewapening zonder beperkingen, van Duitsland.
 
 

29 maart 1935: Sovjetregering stelt driepartijenpact van wederzijdse bijstand voor tussen USSR + FR + CZ

|Top

Op 29 maart 1935 stelt de Sovjetregering Frankrijk en Tsjechoslovakije voor een driepartijenpact van wederzijdse bijstand te onderteken. Frankrijk wil afzonderlijke pacten en de bevoegdheid te beslissen wanneer zo'n pact in voege kan treden, toevertrouwen aan de Volkenbond. Litvinov weet de Volkenbondbevoogding af te zwakken en op 2 mei 1935 wordt tussen de USSR en Frankrijk een pact tot wederzijdse bijstand ondertekend. Op 16 mei wordt eenzelfde pact afgesloten met Tsjechoslovakije. De Tsjechische regering laat er echter de clausule aan toevoegen dat het pact met de Sovjet-Unie slechts in voege kan treden als de Fransen hun land al ter hulp zijn gekomen.
    Premier Laval doet al het mogelijke om de ondertekening en later de ratificering van het akkoord te laten aanslepen maar hij moet rekening houden met een meerderheid in zijn parlement die een bondgenootschap met de Sovjets wil. Ondertussen tracht hij een akkoord te bereiken met Duitsland. In juli vertelt hij aan Köster, de Duitse ambassadeur in Parijs, «dat het pact met de USSR een «papier» is dat Frankrijk naar Rusland zal terugsturen wanneer Duitsland aanvaardt samen te werken met Parijs.» [17]
    In januari 1936 wordt Sarraut premier en vanaf februari wordt merkbaar dat Hitler iets van plan is met zijn leger aan de Rijn. Op 27 februari 1936 wordt het pact eindelijk goedgekeurd in het Franse parlement [18]. Toch is het nog maar half werk. Frankrijk weigert de concrete militaire afspraken te maken en te ondertekenen die normaal bij een dergelijk bijstandspact horen.
    Hitler reageert zeer kwaad op het Sovjet-Franse pact. Op 1 juni 1935 stuurt hij een memorandum waarin hij uitlegt waarom het pact volgens hem een inbreuk is op het verdrag van Locarno (1925). Daarin was voorzien dat Frankrijk mag tussenkomen wanneer Duitsland Polen of Tsjechoslovakije zou aanvallen. Maar nu zou Frankrijk ook tussenkomen als Duitsland de Sovjet-Unie aanvalt, en dat was de afspraak niet.

3. Italië trekt ten oorlog in Ethiopië

Vanaf december 1934 concentreert Italië een troepenmacht aan de Ethiopische grens in Eritrea en beginnen geregelde militaire provocaties. Ethiopië brengt de zaak onmiddellijk voor de Volkenbond. Op 3 oktober 1935 begint Italië de inval in Ethiopië. Vanaf 7 oktober houdt de Volkenbond zich «ermee bezig». Het «principe van sancties» tegen de agressor wordt aanvaard. Artikel 16 van het Volkenbondverdrag voorziet in zo'n geval de onmiddellijke stopzetting van alle handels- en financiële relaties met de agressor. Er wordt een «economisch embargo» tegen Italië afgekondigd. Dat klinkt goed maar alle producten die nuttig en nodig zijn in een oorlog, vormen een uitzondering en mogen toch verder geleverd worden: ijzer, staal, koper, lood, zink, katoen, wol en petroleum. Groot-Brittannië weigert het Suez-kanaal te sluiten voor Italiaanse schepen.
    Op 7 december 1935 werken Laval, Hoare (Groot-Brittannië) en Mussolini in het geheim een akkoord uit waarin alleen een schimmenstaat Ethiopië blijft bestaan en Italië zelfs meer gebieden toebedeeld krijgt dan het op dat ogenblik bezet. Het plan lekt uit in de Franse pers en verwekt grote beroering in Groot-Brittannië. Hoare moet ontslag nemen. In mei 1936 maakt Mussolini gebruik van het feit dat alle aandacht naar de bezetting van het Rijnland gaat om heel Ethiopië te bezetten. Op 9 mei roept hij de koning van Italië uit tot keizer van Ethiopië. Op 4 juli 1936 wordt in de Volkenbond een resolutie goedgekeurd die alle sancties tegen Italië opheft!

4. Maart 1935: Bezetting van het Rijnland
= de eerste Blitzkrieg

«Als we toen [aan de Rijn] waren verslagen, was dit de ineenstorting geweest. Waren de Fransen het Rijnland binnengekomen, dan waren wij verplicht geweest ons met hangende oren terug te trekken. Onze militaire macht was totaal onvoldoende om zelfs maar korte tijd weerstand te bieden.» [23] [24]

«Frankrijk heeft een pact gesloten met de Sovjet-Unie dat uitsluitend tegen Duitsland gericht is en dat een schending betekent van het Locarnopact.(..)
«In naam van het fundamenteel recht op veilige grenzen en op een afdoende verdediging, heeft de Duitse regering vanaf vandaag de absolute en onbeperkte soevereiniteit van het Rijk over de gedemilitariseerde zone hersteld. Wij zweren dat we niet zullen wijken, voor welke macht ook, voor wie ons zou willen beletten de eer van ons volk te herstellen. Wij verbinden ons ertoe dat we vanaf vandaag meer dan ooit zullen werken aan een bondgenootschap onder de volkeren van Europa, vooral met onze westerse buren. Wij hebben geen enkele territoriale eis in Europa! Duitsland zal nooit de vrede verbreken!» [25]

«Von Neurath verklaarde me dat de politiek van de Duitse regering erop gericht is geen beslissende stap te zetten in de buitenlandse politiek vooraleer het Rijnland «verwerkt is».

«Op het moment dat onze versterkingen klaar zijn en dat de landen van Midden-Europa begrepen hebben dat Frankrijk het Duitse grondgebied niet meer kan binnenvallen als het dat wil, dan zullen deze landen hun buitenlandse politiek willen herzien en zal zich een nieuw bondgenootschap vormen.» [27]

«Welk belang hecht de Franse regering aan het Rijnland? Wil ze zich op een onverzoenlijk standpunt plaatsen of is ze bereid met de Duitse regering te onderhandelen nu deze kwestie zo belangrijk is voor de Duitsers? Het is de Franse regering die hier betrokken partij is en zij moet dus beslissen. In elk geval, een militaire tussenkomst valt onder haar verantwoordelijkheid.» [30]

«Het feit dat een verdrag niet rechtvaardig is, wettigt daarom de schending ervan niet. Sancties moeten echter niet genomen worden want Duitsland heeft het wapen van de oorlog niet gebruikt.» [37]

Het Frans-Belgische militaire akkoord van 7 september 1920 loopt (toevallig) af op 6 maart 1936. Nu het Locarnopact door Hitler is verbroken, acht de Belgische regering het ogenblik gekomen om op de internationale scène grondig van politiek te veranderen. [40]
    Koning Leopold III van Saksen-Coburg-Gotha neemt zelf het initiatief in handen. Op 14 oktober 1936 roept hij de voltallige regering op zijn paleis en houdt er een opmerkelijke toespraak. Het eerste argument dat hij inroept voor een strikte «onafhankelijkheid» van België is: «de herbewapening van Duitsland die volgt op de volledige hermilitarisering van Italië en Rusland.» Zijn laatste (vijfde) argument luidt:

«De interne verdeeldheid van bepaalde staten riskeert te ontaarden in rivaliteit tussen politieke en sociale systemen van andere staten en een brand te doen ontstaan die nog verwoestender zal zijn dan deze waarvan we nu de terugslag ondergaan.(..)
«Onze geografische ligging gebiedt ons een militair apparaat op de been te houden dat in staat is om het even wie van onze buren ervan te overtuigen dat hij ons grondgebied niet kan gebruiken om een andere staat aan te vallen.(..)
«Elke eenzijdige politiek zou onze positie in het buitenland verzwakken en zou -- terecht of ten onrechte -- verdeeldheid veroorzaken in het binnenland.» [41]

5. De antifascistische oorlog in Spanje

«Een honderd procent overwinning van Franco is niet wenselijk voor Duitsland. Wij hebben er veeleer belang bij dat de oorlog aansleept en dat zo de spanningen in het Middellandse-Zeegebied blijven duren.» [44]

«Als ik wil vasthouden aan onze oude gedragslijn, zit ik met een groot probleem: Duitsland verklaart dat alle anticommunistische landen front moeten vormen. Als Frankrijk vliegtuigen stuurt naar de Spaanse regering en als Duitsland en Italië tussenkomen aan de andere kant, dan ben ik er zeker van dat de leidende kringen hier akkoord zullen gaan met Duitsland en Italië, en zich distantiëren van Frankrijk. Ik hoor de mensen niet graag spreken over een gemeenschappelijk front van Engeland met Duitsland en Italië, tegen het Europese communisme.» [47]

«De non-interventie is een fictie die de steun aan de opstandelingen verbergt. Daarom ziet de Sovjetregering maar één oplossing meer voor de situatie: de Spaanse regering het recht en de mogelijkheden bieden wapens te kopen buiten Spanje. Alle regeringen hebben dat recht.» [48]

6. Japanse expansie in het Verre Oosten

Officieel is de bedoeling uitsluitend de communistische propaganda tegen te gaan en behandelt het akkoord de samenwerking tussen beide politieke polities. De ware inhoud is dat Duitsland Japan de vrije hand geeft voor verdere expansie in China. Artikel 1 van de geheime clausules bepaaalt:

«Als een van beide landen zonder provocaties wordt bedreigd of aangevallen door de Sovjet-Unie dan zal het andere land de Sovjet-Unie niet helpen en zal men elkaar raadplegen om de nodige maatregelen te kunnen treffen om de gemeenschappelijke belangen te verdedigen.»
Artikel 2: «Geen van beide landen zal een politiek akkoord sluiten met de Sovjet-Unie zonder instemming van het ander.» [53]

Op 1 juni 1937, enkele dagen voor het uitbreken van de geregelde oorlog, laat Cordell Hull, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken aan Chamberlain weten dat de Verenigde Staten tegen elke gemeenschappelijke actie in China zijn. Op 20 juli weigert Roosevelt in te gaan op een Brits voorstel om samen met Frankrijk een houding te bepalen tegenover het Chinees-Japanse conflict. Aangezien Japan niet officieel de oorlog heeft verklaard aan China zegt Roosevelt dat het principe van de neutraliteit tegenover oorlogvoerende landen niet van toepassing is. Integendeel, het Amerikaanse Cash-and-Carry-systeem voor de wapenhandel wordt strikt toegepast: Japanse en Chinese schepen mogen zelf wapens komen halen in de Verenigde Staten en moeten ze contant betalen. Amerikaanse schepen mogen geen wapens vervoeren naar de beide oorlogvoerende landen. Alleen Japan beschikt over een vloot en over contante deviezen; het resultaat laat zich raden.
    China doet op 12 september 1937 beroep op de Volkenbond. Er wordt een conferentie bijeengeroepen in Brussel en een voorzichtige verklaring geformuleerd dat Japan het Briand-Kellogg-pact schendt. Geen woord echter om Japan als agressor te veroordelen. Er is helemaal geen sprake van sancties tegen Japan. Nochtans is Japan met een economische blokkade gemakkelijk in te tomen. [55] De Verenigde Staten zijn de belangrijkste leveranciers aan Japan, vooral van strategische grondstoffen en goederen. [56]
    De USA spelen in het Verre Oosten eenzelfde soort pokerspel met Japan als de Britten met Duitsland in Europa. De verwachting is dat Japan zich vanuit een stevige positie in China voor verdere expansie naar het Noorden, tegen de Sovjet-Unie, zal keren. Wat ook wordt geprobeerd.
 
 

De Sovjet-Unie levert wapens aan China

|Top

Na veel aarzeling gaan de Chinese leiders, die voortdurend twijfelen tussen een akkoord met Japan en de consequente verdediging van hun land, in op het Sovjetvoorstel om een niet-aanvalspact te sluiten. Op 21 augustus 1937 komt dit er uiteindelijk toch. Er komt een toevoerlijn tot stand van wapens uit de Sovjet-Unie naar China. Het zal lange tijd de enige zijn want Japan blokkeert alle Chinese havens, voor zover ze die al niet bezet heeft. [57]
    Het Chinese verzet tegen de Japanners is een streep door de rekening van verschillende westerse leiders. Ze zouden liever zien dat Japan zijn krachten kan sparen voor een oorlog tegen de Sovjet-Unie. De Amerikaanse ambassadeur in Tokio, J. Grew, schrijft in 1944 in zijn memoires:

«Wat moest er nu gebeuren met Sovjet-Rusland wanneer de Japanse krachten helemaal opgeslorpt werden door de strijd tegen China en dus verzwakt werden?.» [58]

«Rusland is vijand nummer 1 voor Japan. De staat Mantsjoekwo is uitgebouwd als uitvalsbasis tegen Rusland. Japan heeft een reusachtig uitbreidingsplan voor zijn strijdkrachten uitgewerkt om in staat te zijn een oorlog op twee fronten te voeren: in China en tegen Rusland.» [59]

7. Vorming van een fascistisch blok

«Deze overeenkomst, deze loodrechte lijn tussen Rome en Berlijn is geen vernauwend diafragma, het is eerder een «as» waarop alle Europese staten die bezield zijn met de wil aan de vrede te werken, zich kunnen aansluiten.» [62]

Oostenrijk en Hongarije hebben al goede betrekkingen zowel met Duitsland als met Italië. Op 12 november 1936 wordt in Venetië tussen Oostenrijk, Hongarije en Italië een geheim protocol getekend waarbij ze elkaar welwillende neutraliteit beloven in geval een ervan in een oorlog betrokken raakt. De Donau- en Balkanlanden vormen de belangrijkste inzet van de Duits-Italiaanse tegenstellingen. Beide landen beschouwen ze als hun «natuurlijke» hinterland. Er speelt zich een financiersoorlog af, achter de schermen, waar Italië uiteindelijk het loodje moet leggen. [63] De grote Duitse banken zijn volop bezig de Oostenrijkse, Hongaarse, Roemeense -- én ook de Tsjechische en Poolse -- sleutelindustriën en banken in hun greep te nemen.
    Op 25 september 1937 wordt Mussolini ontvangen in Berlijn. Tot in de uiterste perfectie wordt langs heel de route waar Mussolini voorbijkomt, de «vitaliteit» van het naziregime gedemonstreerd. De duce proclameert er in zijn beste Duits -- wat trouwens helemaal niet slecht is; Hitler daarentegen begrijpt of spreekt geen enkele vreemde taal -- de solidariteit van de as Rome-Berlijn.
Als Göring op 23 januari 1937 bij Mussolini is, zegt hij:

«De Britse conservatieven hebben een helse schrik van het bolsjewisme. We kunnen gemakkelijk gebruik maken van deze vrees voor politieke doeleinden. De conservatieve kringen hebben schrik van de kracht van Duitsland, dat is waar, maar ze hebben boven alles schrik van het bolsjewisme.» [64]

«Nu wordt het wel voor iedereen duidelijk dat de vorming van dit blok van agressors tot doel heeft tot een nieuwe verdeling van de wereld te komen.(..) Het belang van de vrede vereist de vorming van een front van alle naties die de oorlog willen tegenhouden en blok willen vormen tegen de oorlogsstokers. Daartoe is het echter wel nodig dat er een einde gemaakt wordt aan de politiek van tegemoetkomingen ten opzichte van de agressors. Hoe sneller de leidende kringen in Groot-Brittannië, Frankrijk en de Verenigde Staten zullen inzien dat het nodig is collectief de vrede te verzekeren, des te gemakkelijker zal de pas kunnen afgesneden worden van de fascistische staten die een nieuwe wereldoorlog voorbereiden.» [66]

8. De schaduw-as: Londen - Berlijn

«Het algemeen plan van Chamberlain bestaat hierin: in de loop van het komend jaar een akkoord sluiten met Duitsland en Italië en [samen met Frankrijk] een vierlandenpact afsluiten. Chamberlain zal de Sovjet-Unie uitsluiten uit een systeem van collectieve veiligheid.» [68]

«Lord Halifax: In Engeland is men van oordeel dat de bestaande misverstanden volledig uit de weg kunnen geruimd worden. Men erkent er tenvolle en zonder reserves de grote verdiensten van de Führer in de heropbouw van Duitsland. Als de Engelse publieke opinie soms een kritische houding aanneemt ten overstaan van sommige Duitse problemen, dan is dat zonder twijfel gedeeltelijk omdat men in Engeland niet goed weet waarom en in welke omstandigheden bepaalde Duitse maatregelen zijn genomen. Op die manier toont de Engelse kerk zich zeer bezorgd en ongerust ten overstaan van de ontwikkeling van de kerk in Duitsland. In de middens van de travaillistische partij beschouwt men ook bepaalde feiten die zich in Duitsland voordoen als ongunstig. Ondanks deze moeilijkheden zijn ikzelf en de andere leden van de Engelse regering doordrongen van de idee dat de Führer veel heeft gerealiseerd. Niet uitsluitend in Duitsland, want door het communisme in zijn land te vernietigen heeft hij een dam ertegen opgeworpen voor West-Europa. Daarom kan Duitsland met volle recht beschouwd worden als het bastion van het Westen tegen het bolsjewisme.(..)
    «Als Duitsland en Engeland tot een akkoord zouden kunnen komen, of tenminste er dichterbij komen, dan zou men volgens ons landen die vanuit politiek standpunt dichtbij Duitsland en Engeland staan, moeten laten deelnemen aan de discussies. Het gaat om Italië en Frankrijk aan wie men vanaf het begin moet laten verstaan dat de Anglo-Duitse samenwerking geenszins leidt tot vijandelijke kuiperijen tegen Italië of Frankrijk.(..)
    «De Engelsen zijn realisten en meer dan wie ook ervan overtuigd dat de fouten van het dictaat van Versailles moeten verbeterd worden. Trouwens, Engeland heeft altijd zijn invloed aangewend in deze realistische richting. Ik herinner aan de rol die Engeland gespeeld heeft in de voortijdige ontruiming [door de Geallieerde bezettingslegers] van het Rijnland; in de regeling in verband met de herstelbetalingen en ook bij de herinname van het Rijnland.(..)
    «Aan Engelse kant denkt men niet dat het status quo ten allen prijze moet behouden blijven. Men erkent er dat het belangrijk is zich aan te passen aan nieuwe voorwaarden, oude fouten te verbeteren, veranderingen voor ogen te houden die noodzakelijk geworden zijn gezien de bestaande toestand.(..) Ik wil nogmaals onderstrepen, in naam van de Engelse regering, dat men geen enkele mogelijkheid moet uitsluiten om de bestaande toestand te veranderen. Maar de wijzigingen mogen slechts gebeuren op basis van een redelijke regeling. Als beide partijen akkoord gaan te erkennen dat de wereld niet statisch is, dan moet men proberen om vertrekkend van gemeenschappelijke idealen, de conclusies te trekken die zich opdringen en dan moet men al zijn energie richten op een gemeenschappellijk doel, in een sfeer van wederzijds vertrouwen.

«De Führer: Alle zinnige oplossingen zullen zeer grote moeilijkheden ondervinden, vooral in de democratische landen waar de politieke partijen de mogelijkheid hebben een beslissende invloed uit te oefenen op de daden van de regering.(..)
    «Duitsland kan niet wachten tot andere landen een minimale toegeving doen om aan zijn meest natuurlijke vitale behoeften te voldoen. In deze landen heersen immers de partijen. Duitsland kent het standpunt van de Engelse partijen in het koloniale vraagstuk en vooral het absoluut negatieve standpunt van de conservatieven. In Frankrijk is het hetzelfde. Duitsland kan slechts acte nemen van deze houding en vertrekken van de idee dat het onmogelijk is in deze omstandigheden het koloniale vraagstuk op te lossen.

«Lord Halifax: Het feit dat Engeland met Duitsland een vlootakkoord heeft ondertekend ondanks de kritieken op bepaalde bepalingen ervan vanwege de partijen, bewijst juist dat ook de Engelse regering onafhankelijk handelt ten overstaan van de partijen. Zij is geenszins de slaaf van de demagogische intriges van deze laatste.(..)
    «De Engelse regering is helemaal niet van mening dat er niet moet gediscussieerd worden met Duitsland over het koloniale vraagstuk, wat ook de omstandigheden zijn. Ze weet dat het een moeilijk probleem is.(..) Dit vraagstuk kan alleen bekeken worden als een onderdeel van een algemene regeling die kalmte en veiligheid in Europa moet brengen.

«De Führer: Fundamenteel bestaat er slechts één twistpunt tussen Engeland en Duitsland: dat is het koloniale vraagstuk.

«Lord Halifax: Mijn vraag aan de Führer is, wat hij denkt over de Volkenbond en over de ontwapening. Alle andere kwesties slaan op veranderingen die zich waarschijnlijk vroeg of laat zullen voordoen in de Europese ordening. Bij deze kwesties horen Danzig, Oostenrijk en Tsjechoslovakije. De enige bekommernis van Engeland is dat deze veranderingen plaatsgrijpen door een vreedzame evolutie en dat men methodes kan vermijden die mogelijk leiden tot nieuwe omwentelingen die niet zouden gewenst zijn door de Führer en ook niet door andere landen.
    «Het koloniale vraagstuk is zonder twijfel moeilijk. De Engelse premier is van oordeel dat het slechts kan opgelost worden als een onderdeel van een nieuwe oriëntatie en van een algemene regeling van alle problemen.

«De Führer: Het probleem van de ontwapening is buitengewoon ingewikkeld tengevolge van de Sovjet-Franse alliantie die een antwoord was op bepaalde Duitse maatregelen. Het resultaat is: Rusland wordt in Europa niet alleen een morele factor maar ook een materiële factor van vrij groot gewicht, vooral tengevolge van de alliantie met Tsjechoslovakije.(..)
    «Duitsland bewapent zich en klaagt daar niet over. Het zal de verbintenissen nakomen van het vlootakkoord maar met het voorbehoud dat van Duitse kant al werd gemaakt op het moment van het afsluiten van het akkoord, dat Rusland zich niet onbeperkt zal bewapenen ter zee. Anders zal een herziening van het vlootakkoord zich opdringen.(..)
    «Wat betreft het koloniale vraagstuk is het niet aan Duitsland wensen te formuleren. Er zijn twee mogelijkheden. Vooreerst het spel van de vrije krachten. Wat Duitsland in dat geval als kolonies zou nemen, weet men niet. De tweede mogelijkheid zou een redelijke oplossing zijn en die moet gebaseerd zijn op het recht. Anders gezegd: Duitsland kan aanspraak maken op zijn oude bezittingen.(..) In elk geval zal Duitsland als kolonie de Sahara niet willen, ook niet de gebieden rond de Middellandse Zee want het lijkt te gevaarlijk zich tussen twee wereldimperiums te bevinden.(..)
    «Twee realistische volkeren, het Duitse en het Engelse, moeten niet wijken voor de schrik voor een eventuele catastrofe. Men zegt altijd dat als dit of dat zal gebeuren, Europa naar een catastrofe stevent. De enige catastrofe is het bolsjewisme. Al de rest kan geregeld worden...» [69]

«De Britse ambassadeur onderstreept het vertrouwelijke karakter van dit onderhoud. De inhoud ervan zal niet bekend gemaakt worden aan de Fransen en zeker niet aan de Belgen, Portugezen of Italianen. Hij legt ook uit dat hij spreekt in naam van de Britse regering.(..)
    «Wat betreft de kolonies leest de Britse ambassadeur een schriftelijke verklaring voor: «Volgens de Britse regering zou volgende oplossing veel voordelen bieden: een plan uitwerken dat steunt op een nieuw soort koloniaal bestuurlijk systeem voor een deel van Afrika. Het plan zou zich uitstrekken over een gebied dat ongeveer overeenstemt met het Congobekken; het zou moeten aangenomen en toegepast worden door alle betrokken mogendheden. Elk van die mogendheden blijft verantwoordelijk voor het bestuur van de gebieden die haar toebehoren maar ze zou zich toch moeten houden aan bepaalde principes die toelaten het algemene belang te dienen.»
    «Terwijl hij dit voorleest verklaart hij dat dit gebied ongeveer als volgt zou begrensd zijn: in het noorden door de vijfde breedtegraad en in het zuiden door de Zambesi-rivier.(..)
    «De Führer herinnert eraan dat de wapenbeperking voor een groot stuk afhangt van Sovjet-Rusland. Wat kan men verwachten van deze kant? Het probleem is buitengewoon ingewikkeld als men weet dat men voor het respecteren van verdragen, evenveel kan rekenen op zo'n barbaarse troep als de Sovjet-Unie, als men kan rekenen op begrip bij een wilde als het gaat over wiskundige formules. Daarom kunnen akkoorden met dit land eigenlijk geen enkele waarde hebben. Men mocht Sovjet-Rusland niet toegelaten hebben binnen te dringen in Europa. Indertijd heeft de Führer voorgesteld om Europa te verenigen zonder Rusland.(..)
    «De minister van Buitenlandse Zaken van het Rijk, von Ribbentrop, wijst op het dramatische onderhoud tussen de Britse ambassadeur in Wenen en M. von Papen, waar de ambassadeur krachtig heeft geklaagd over de druk die Duitsland zou uitoefenen op Oostenrijk.(..)
    «De Britse ambassadeur wijst erop dat de woorden van de ambassadeur [in Wenen] niet noodzakelijk het standpunt van de Britse regering weergeven. Hij verklaart dat hij zelf, Sir Neville Henderson, zich herhaaldelijk heeft uitgesproken voor de Anschluss.(..)
    «De Führer zegt dat als Duitsland zich bewapent het omwille van Rusland is. Voor Duitsland is de verdediging van zijn posities in Centraal Europa een kwestie van levensbelang en het moet zich bewapenen tegen een mogelijke agressie van Sovjet-Rusland die uiteraard niet zal kunnen tegengehouden worden door de grensstaten en ook niet door Polen.» [71]

«Het belangrijkste punt van de verklaringen die hij me deed was dat Duitsland vriendschap zocht met Engeland.(..) Duitsland zou de grootsheid en de integriteit van het Britse imperium erkennen. Het kon wel de teruggave opeisen van de Duitse kolonies maar dat was natuurlijk geen hoofdzaak. Wat Duitsland vroeg, was dat Groot-Brittannië vrij spel zou geven in Oost-Europa. Het had een «Lebensraum» nodig, een vitale ruimte voor zijn groeiende bevolking. Daarom zouden Polen en de corridor van Danzig terug moeten ingenomen worden. Oekraïne en Biëlorusland waren onontbeerlijk voor de toekomst van een Duits rijk dat zo'n 70 miljoen zielen telde. Met minder zou het niet volstaan. Alles wat men vroeg aan het Britse Gemenebest en imperium was, niet tussen te komen.
    «Ik antwoordde onmiddellijk dat ik er zeker van was dat de Britse regering nooit zou aanvaarden vrij spel te laten aan Duitsland in Oost-Europa. Het is ongetwijfeld juist dat wij op slechte voet stonden met Sovjet-Rusland en dat wij het communisme evenzeer verachtten als Hitler. Maar het was zeker dat, zelfs als Frankrijk er buiten viel, Groot-Brittannië zijn interesse niet zou laten vallen voor het lot van het continent in de mate dat Duitsland in staat zou zijn zijn heerschappij uit te strekken over Midden- en Oost-Europa.
    «Von Ribbentrop die naar de kaart stond te kijken, draaide zich plots om en zei: «In dit geval is de oorlog onvermijdelijk. Er is geen andere uitweg. De Führer is vastbesloten. Niets zal hem tegenhouden en niets zal ons tegenhouden.» [73]

9. De Anschluss van Oostenrijk

«Met de machtsovername door de nazi's werd de [internationale] expansie van de Dresdner Bank versneld. Zijn buitenlandse aktiviteit was nu een vast onderdeel van het nationaal-socialistische plan om Europa te overheersen.(..)
«De Dresdner Bank was de enige aandeelhouder van de Mercurbank in Wenen. Deze invloed werd benut om een economische integratie te realiseren die de politieke integratie zal volgen. Op 13 juli 1937 schrijft Wilhelm Kepler, economisch raadgever van Hitler aan Carl Goetz, voorzitter van de de Raad van Toezicht van de Dresdner Bank: «Vorige week sprak ik met de Führer over de betrekkingen met Oostenrijk. Het gesprek kwam op de economische steunpunten die Duitsland in Oostenrijk heeft. De Führer verdedigde duidelijk het standpunt dat wij deze steunpunten, en dan vooral de Mercurbank, moeten behouden en versterken; dat het in deze omstandigheden meer dan nodig is de Arisierung [74] van de Mercurbank door te voeren omdat we anders het gewenste doel niet kunnen bereiken.» 's Anderendaags reeds antwoordt Carl Goetz: «Ik geloof dat er geen enkele twijfel over kan bestaan dat onze bank het eens is met het na te streven doel van de Arisierung van de Mercurbank en de versterking van de Duitse steunpunten.» [75]

«Wanneer ik zou sterven, dan moet wat nu zal gezegd worden, beschouwd worden als mijn testament.(..)
    «Het doel van de Duitse politiek is zekerheid verschaffen aan ons ras: zijn bestaan en zijn ontwikkeling vergemakkelijken. Het is dus een kwestie van Lebensraum. De Duitsers hebben recht op een grotere Lebensraum dan de andere volkeren. De toekomst van Duitsland hangt volledig af van de oplossing van dit probleem. Waar kunnen we die Lebensraum vinden? Niet in een verre kolonie in Afrika of Azië, maar in het hart van Europa, in de onmiddellijke nabijheid van het Rijk. Het probleem stelt zich voor Duitsland dus als volgt: waar kan het het grootste voordeel halen aan de laagste prijs?
    «Twee landen, blind van haat, versperren de weg voor Duitsland: Engeland en Frankrijk. Beide landen zijn tegen elke nieuwe versterking van de posities van Duitsland. Het Britse imperium is niet onwankelbaar. Er zijn zelfs een aantal zwakke punten aan te wijzen: de moeilijkheden met Ierland en Indië, de rivaliteit met Japan in het Verre Oosten en met Italië in de Middellandse Zee. Frankrijk is er beter aan toe dan Groot-Brittannië, maar Frankrijk zal zich geconfronteerd zien met interne politieke problemen. Groot-Brittannië, Frankrijk en Rusland moeten beschouwd worden als machtsfactoren in onze politieke berekeningen.
    «Het is bijna zeker dat Groot-Brittannië en Frankrijk reeds stilzwijgend Tsjechoslovakije van de kaart van Europa hebben geschrapt. De problemen die Groot-Brittannië heeft in zijn imperium en het vooruitzicht opnieuw in een oorlog zonder uitzicht met Duitsland verwikkeld te raken, zullen beslissende redenen zijn waarom het niet zal meedoen in een oorlog tegen Duitsland. De houding van Groot-Brittannië zal niet zonder invloed zijn voor deze van Frankrijk. Het is weinig waarschijnlijk dat Frankrijk, zonder steun van Engeland en in het vooruitzicht dat zijn offensief gestopt wordt op onze Westwall, zich zal wagen aan een aanval. Temeer daar het België en Nederland niet kan binnenvallen zonder Britse steun. Het blijft niettemin noodzakelijk een sterke verdediging te laten op onze Westgrens terwijl we onze aanval tegen Tsjechoslovakije en Oostenrijk uitvoeren.
    «Ik denk dat de Sovjet-Unie niet zal tussenkomen omwille van de houding van Japan, en Italië zal geen enkel bezwaar maken tegen de uitschakeling van de Tsjechen.» [77]

«Oostenrijk is Duits van ras, taal en cultuur. Italië voelt zich niet geroepen de waakhond te spelen over de onafhankelijkheid van Oostenrijk, zeker niet als de Oostenrijkers dat zelf niet meer willen. De belangen van Italië in deze kwestie zijn niet meer dezelfde als enkele jaren terug. Het Italiaanse imperium richt zijn inspanningen nu naar de Middellandse Zee en naar de kolonies.» [78]

Hitler: «Meneer Schuschnigg, hier valt niet over te discussiëren, ik verander er geen jota aan. Ofwel tekent u nu onmiddellijk zoals het is en voert u de voorwaarden uit binnen een termijn van drie dagen, ofwel geef ik mijn troepen bevel Oostenrijk binnen te vallen.» [79]

«De Sovjetregering heeft steeds onderlijnd dat internationale passiviteit en het ongestraft laten van agressie, al is het maar één enkele keer, noodzakelijk zou leiden tot herhaling van dergelijke gevallen.(..) Een nieuwe bevestiging is de gewapende invasie in Oostenrijk.(..)
    «Er is een bedreiging ontstaan voor de nationale integriteit, in elk geval voor de politieke, economische en culturele onafhankelijkheid van de kleine naties. Hun onderwerping zou onvermijdelijk de voorwaarden scheppen om de grote landen te bedreigen en en zelfs om ze aan te vallen. Nu is op de eerste plaats Tsjechoslovakije bedreigd. Aangezien agressie besmettelijk is groeit het gevaar dat nieuwe internationale conflicten zullen ontstaan, wat reeds te merken valt aan de alarmerende situatie die is geschapen aan de Pools-Litouwse grens.
    «Ik kan verklaren, in naam van de Sovjetregering, dat deze zoals voorheen bereid is deel te nemen aan collectieve acties die ze zelf mee beslist en die tot doel hebben de verdere ontwikkeling van de agressie te stoppen en het toegenomen gevaar van een nieuwe wereldslachting te keren. Zij is bereid onmiddellijk met andere mogendheden, binnen het kader van de Volkenbond of daarbuiten, de maatregelen te onderzoeken die zich in de huidige omstandigheden opdringen.» [86]

«De regering van Hare Majesteit zou een internationale conferentie hartelijk verwelkomen waar alle Europese staten hun vertegenwoordiger zouden sturen en waar het dus mogelijk zou zijn om vriendschappelijk te discussiëren en misschien eindelijk de problemen te regelen die men beschouwt als het meest bedreigend voor de vrede. Een conferentie waar slechts bepaalde Europese mogendheden zouden aan deelnemen en die tot doel zou hebben niet zozeer de hangende problemen te regelen maar wel een gemeenschappellijke actie tegen de agressie te organiseren, zou niet noodzakelijk een gunstig effect hebben op de vredesperspectieven in Europa. Dat is de mening van de regering van Hare Majesteit.» [87]

«De Poolse publieke opinie voelt instinctief aan dat wij compensatie moeten krijgen voor de Anschluss.(..) Litouwen heeft een zeer grote betekenis omwille van de geopolitieke ligging.» [88]

1 . DGFP, ser. C., v. II, p. 145 -- gecit. door V. Sipols & M. Kharlamov, op. cit., p. 47.
  |  Terug

«Veel Belgen en Belgische politici zagen met afkeer de totstandkoming van het Frans-Russisch pact van 1935; die afkeer groeide sterk toen in het begin van 1936 het Franse Volksfront de kans scheen te krijgen de regering in handen te nemen en dat in juni ook deed. Niet alleen het wantrouwen van de katholieken en de Vlamingen tegenover Frankrijk werd hierdoor groter, ook bij de liberalen, die tot nu toe de op Frankrijk steunende buitenlandse politiek steeds hadden verdedigd, ontstonden ernstige twijfels over de wenselijkheid ervan. En hoe rechts, hoe anticommunistisch en zelfs antidemocratisch delen van de publieke opinie in 1936 waren, bleek uit de verbazingwekkende verkiezingsoverwinning van de Belgische fascistische partij, Rex, op 24 mei: bij haar eerste optreden behaalde zij al 11,5 % van de uitgebrachte stemmen.(..)
    «De herziening ging samen met de zeldzaam felle campagne waarmee de rechtse pers in België het Frans-Russische verdrag en het Volksfront aanklaagde als een samenzwering van joden, vrijmetselaars en communisten tegen het vredelievende Derde Rijk.»

«Het lijkt erop dat België nog slechts één streefdoel heeft: het juridisch dossier voorbereiden waarmee het na de volgende oorlog zal kunnen bewijzen dat het, net als in 1914, een strikte neutraliteit heeft bewaard ten overstaan van Duitsland.»

«Duitsland zou in de toekomst uitbreiding moeten vinden in een of andere richting. Met het akkoord van Polen zou Duitsland deze expansie kunnen realiseren naar het Oosten. Er zouden invloedsferen kunnen afgebakend worden: Oekraïne voor Polen, en het Noord-Oosten [de Baltische Staten] voor Duitsland. Wat Litouwen betreft kan er een zekere tegemoetkoming zijn in het voordeel van Polen.»